Golven in de oceaan, verlijmd in Xiamen Over babymeel, rijstpapier, dragers en statieportretten

Van babymeel tot rijstpapier

golven verlijmen
Afgelopen maandag heeft mijn kalligrafiejuf Haitao mij laten zien hoe je dun rijstpapier kunt lijmen op een ondergrond van iets steviger rijstpapier.
Een Nederlandse collega had mij ooit al verteld hoe je lijm kunt maken van meel en raadde mij babymeel aan. Het is eenvoudig. Koken en zonder klontjes aanmaken, laten afkoelen en niet te lang bewaren. Mijn Nederlandse collega adviseerde mij de nieuwe drager eerst op te spannen, vervolgens de op te plakken tekening aan de achterkant licht te bevochtigen, daarna met de lijm (babymeel) in te smeren om het vervolgens vast te drukken. Altijd van binnen naar buiten wrijven, zei zij, en vanuit het midden naar de randen. Het werkte!
Hoe dat gedaan moet worden met dun rijstpapier, dat anders van structuur en soms dunner en kwetsbaarder is, en hoe rijstpapier zonder kreukels te verlijmen, was mij nog steeds een raadsel.

golven van de oceaan kalligrafie
Ik leer het meest van kijken en nadoen, dus ik ben heel blij dat mijn juf het me wil voordoen. Het lijmproces blijkt heel erg op elkaar te lijken. Het is bovenal een kwestie van weten wat en hoe, en daarna oefenen om het onder de knie te krijgen.

Mijn statieportretten als golven in de oceaan?

De kalligrafie die we gaan opplakken is erg lang , ongeveer 2 meter lang bij 70 cm breed. Ik heb deze kalligrafie gekregen toen ik met een collega Artist In Residence rondslenterde op een antiekmarkt en we uitgenodigd werden om te komen kijken in het gebouw op de vierde verdieping, waar we in een enorme luxueus aandoende expositie en verkoopruimte terechtkwamen. Er was heel veel, uitermate voorkomend en gedienstig personeel. Zij wilden ons – in min of meer begrijpelijk Engels – alles laten zien. Ik weet niet zeker of ik mij op de gepaste en gewenste wijze heb gedragen, want ik werd nogal kriebelig van de gedienstigheid. Het voelde voor mij aan als opdringerig, met de intentie mij te forceren tot het kopen van dingen. Ik was toen erg blij, dat ik daar niet alleen was.
Er was een ‘beroemde kalligraaf’ aan het werk op die verdieping. Op een lange tafel schilderde hij met grote beheersing tekens op het papier en zette vervolgens links en rechts op het papier zijn rode stempel. Hij vouwde het papier eerst op een manier zodat hij houvast had bij het schilderen van de tekens.

Mijn collega en ik hebben toen beiden een grote kalligrafie gekregen en zijn vervolgens met kalligrafie en maker, door opeens opduikende fotografen op meerdere ‘statieportretten’ vereeuwigd. Ik heb overigens geen idee waar deze foto’s voor gebruikt zullen worden. Ik heb trouwens ook geen benul welke wederdienst van ons verwacht werd voor dit toch grote cadeau en of er een wederdienst verwacht werd, behalve waarschijnlijk dat we daar iets zouden kopen.
Deze kalligrafie ga ik nu dus opplakken met hulp van mijn kalligrafiejuf. Ik vraag aan Haitao wat de betekenis is van de tekens. Het is zoiets als: ‘de golven van de oceaan, die ik kan zien, zijn mooi’.

Over rijstpapier, lijm, dragers en hoekpunten

Als voorbereiding voor het plakwerk worden twee lange tafels schoongeboend. Daarna wordt de drager op maat gemaakt en de kalligrafie aan de achterkant vochtig gespoten. Chinese inkt loopt na droging niet uit, hoe dat met waterverf zit, weet ik niet, maar met enig beleid, kan dat misschien ook wel.
De lijm hebben we gekocht in de winkel met kunstenaarsbenodigdheden, maar kan ook heel goed zelf gemaakt worden van aardappelzetmeel. De yoghurt-dikke lijm wordt verdund. Rijstpapier zuigt veel vocht op en het moet tamelijk snel en regelmatig en dun ingesmeerd worden. Bij deze kalligrafie luistert dat extra nauw omdat het zo’n lange strook papier is. Als je de lijm niet verdunt, zou het begin al te droog zijn, terwijl de onderkant nog niet ingesmeerd is.

Haitao doet het voor. Vanuit het midden naar de zijkanten, brengt ze de lijm op met een zachte brede kwast, gevat in bamboe. Als er een kleine plooi ontstaat, tilt ze heel voorzichtig vanuit de droge, nog niet besmeerde kant, het papier op om de plooi weg te werken. Zelf ben ik daar nog lang niet zo handig in als zij. Haitao neemt op een gegeven moment de kwast van mij over, omdat ik nog niet snel genoeg werk. Ik zal als de grote kalligrafie af is, zelf een kleinere tekening proberen te verlijmen onder toeziend oog van Haitao.
Nadat de lijm ingesmeerd is, pakken wij samen het dragende papier vast en Haitao veegt met een droge, brede, steviger kwast/spatel met brede diagonale bewegingen, het papier vast. Ze let daarbij goed op dat de vier hoekpunten goed vastzitten en daarna vouwt ze – net als bij een ets – heel voorzichtig, met twee handen tegelijk, de hoekpunten aan de ene kant op tot het midden, daarna hetzelfde vanaf de andere kant, om vervolgens het geheel met de drager aan de onderkant op een klaarstaande tafel neer te leggen.
Vervolgens lijmt ze de randen van de drager vast op de tafel. Dat is vergelijkbaar met het opspannen van papier, zoals ik dat in Nederland gewend ben te doen.

kalligrafie lijmen
Nu doe ik zelf een kleinere tekening. Over twee dagen zal Haitao mij laten zien hoe het papier van “De golven van de oceaan” losgesneden moet worden en daarna gaan we het geheel op zijde plakken.
Nu ik al mijn werk op rijstpapier maak, zal ik thuis zeker proberen dit na te doen. Er zijn 2 soorten rijstpapier waarmee ik werk, rauw rijstpapier en gekookt rijstpapier. Gekookt rijstpapier absorbeert minder en is harder is .

Wordt vervolgd